Mal Rejimi ve Mal Rejiminde Alacak Türleri

Evlilik sona erdiğinde eşler arasındaki mal varlığının tasfiyesi, uygulamada en çok merak edilen ve hak kayıplarına en açık konuların başında gelir. Bu yazıda mal rejimi türlerini, yasal mal rejimini ve mal rejiminin tasfiyesinde gündeme gelen alacak türlerini ele alıyoruz.

Mal Rejimi Türleri ve Yasal Mal Rejimi

Türk Medeni Kanunu’nda mal rejimleri; edinilmiş mallara katılma rejimi (yasal mal rejimi), mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı olmak üzere düzenlenmiştir. Eşler evlenirken veya evlilik birliği içinde bir mal rejimi sözleşmesi yapmamışlarsa, 1 Ocak 2002’den itibaren kural olarak edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır.

Kişisel Mal – Edinilmiş Mal Ayrımı

Yasal mal rejiminde her eşin malları kişisel mallar ve edinilmiş mallar olmak üzere ikiye ayrılır. Bu ayrım, tasfiyede paylaşıma konu olacak değerin belirlenmesinde belirleyicidir.

• Kişisel mallar: Eşlerden birinin yalnızca kişisel kullanımına özgülenen eşya, evlenmeden önce sahip olunan mallar, miras yoluyla veya karşılıksız kazanma yoluyla edinilen mallar, manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerler.
• Edinilmiş mallar: Her eşin, evlilik birliği süresince karşılığını vererek elde ettiği mal varlığı değerleri; özellikle çalışmasının karşılığı kazançlar, SGK/sosyal yardım ödemeleri, kişisel malların gelirleri ve edinilmiş malların yerine geçen değerler.

Tasfiyede kural olarak edinilmiş mallar paylaşıma tabidir; kişisel mallar ise paylaşım dışında kalır.

Değer Artış Payı Alacağı

Eşlerden biri, diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa; tasfiye sırasında, o malda meydana gelen değer artışı oranında katkısı için bir alacak hakkına sahip olur. Değer artış payı, katkı yapılan malın tasfiye anındaki değerine göre hesaplanır.

Denkleştirme Alacağı

Bir eşin kişisel mallara ilişkin borçları edinilmiş mallardan ya da edinilmiş mallara ilişkin borçları kişisel mallardan ödenmişse; tasfiyede bu mal kesimleri arasında bir denkleştirme yapılır. Denkleştirme, her bir mal kesiminin diğerine olan borç ve alacaklarının hesaba katılarak dengelenmesini sağlar.

Katılma Alacağı

Yasal mal rejiminin temel sonucu katılma alacağıdır. Her eş, diğer eşin edinilmiş mallarının (denkleştirme ve değer artış payı eklenip borçlar düşüldükten sonra kalan) artık değerinin yarısı üzerinde alacak hakkına sahiptir. Katılma alacağı kural olarak para alacağıdır ve ayni bir hak doğurmaz.

Katkı Payı Alacağı

1 Ocak 2002 öncesi dönem bakımından veya mal ayrılığının söz konusu olduğu hâllerde, eşin diğerinin malına yaptığı parasal/emek katkısı katkı payı alacağı olarak değerlendirilir. Katılma alacağından farklı olarak katkı payı, somut katkının ispatına ve malın güncel değerine göre hesaplanır.